Bir Tarihçi ve Kadın Olarak Anna Komnena

2 Aralık 1083’te imparatorluk sarayının Porphyra odasında doğan ve Porfirogennetos* (Porphyrogenitus, fem. porphyrogennita) unvanına sahip olan Anna Komnena, Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos‘un kızı ve ilk çocuğudur.

Anna, Bizans İmparatorluğu’nun güçlü kadınlarından olan annesi Irene Doukaina ve babaannesi Anna Dalassena ile büyüdüğü Bizans sarayında, geleceğin imparatoriçesi olma düşüncesiyle yetiştirilmişti.

Babası I.Aleksios, tahtının varisi olarak küçük çocuğu Ioannes’i seçince Anna, büyük bir hayal kırıklığına uğramıştı. Öyle ki, imparatoriçe olma hayali ve güç isteği, babasının ölümüyle tahta geçen kardeşi II. Ioannes Komnenos’a karşı suikast düzenleyenler arasında yer alacak kadar gözünü bürümüştü. Suikastin başarısız olması, Anna’nın manastıra sürgüne gönderilmesine sebep olmuştu.

İmparatoriçe olma çabasında başarısız olduğuna ve sürgünde yaşadığına göre artık ne yapabilirdi?

Anna, Bizanslı bir kadın tarafından yazılmış olan, bilinen tek biyografik ve tarihi eseri, Aleksiad‘ı yazdı. Yaşamının ilk kırk yılında Bizans İmparatorluğu’ndaki en nüfuzlu ve hırslı insanlarla bir arada yaşamış ve tarihe biçim veren olaylara şahitlik etmişti.

Babasının saltanatı süresince yapılan ziyaretlerden ve raporlardan haberdardı ve imparatorluk sarayının gündelik işleyişlerine hakimdi. Üstelik bir prensesti, bu tarihçeyi ondan daha iyi kimse yazamazdı.

Babası I. Aleksios Komnenos’un 1082-1118 yılları arasındaki saltanatını anlattığı eserinde, bilgisini ve üstün eğitimini de sergileyerek Homerosvari bir öykü ortaya koymuştur.

Yalnızca babasının başarılarından değil, kendisinin bir nevi idolü olarak nitelendirebileceğimiz babaannesinin de tahtta söz sahibi olduğundan bahseder ve onun için, “imparatorluk arabasını o sürüyordu” ifadesini kullanır. Ayrıca babaannesi Anna Dalassena’yı bilgeliği açısından över:

“Yalnızca kendi cinsiyetine büyük bir gurur kaynağı olmakla kalmadı, erkekler için de oldu. Gerçekten de tüm insan ırkının şanına katkıda bulundu.”

Eğitimi ve soyu, Anna için en önemli şeylerdi. Ayrıca bir tarihçi olarak sorumluluk bilincine sahipti ve bunu bizim de fark etmemizi istedi,

“Tarihçi olabilirim, ama aynı zamanda bir kadınım, Porphyra*’da doğmuşum ve Aleksios’un en onurlandırılmışı ve ilk doğanıyım; sıradan dedikoduları sessizce geçmek en iyisidir.”

İmparatoriçe olma isteği başarısız olsa da bir kadın ve tarihçi olmanın verdiği sıra dışılık, onu babasının tarihçesini yazmaya yönlendirmiş ve bu kararlılığı başarıya ulaşmıştır.

*Porfirogennetos (porphyrogennetos) “Mor Oda’da Doğan” anlamına gelmektedir.

Bu unvan, yaşamı boyunca tahtta hak iddia eden diğerlerine karşı, meşru olarak konumunu güçlendirir. İktidardaki imparatorun doğan çocukları, yaşça onlardan büyük ama “Mor odada” doğmayan oğullara göre veliaht sıralamasında önceliğe sahiptir.

*Porphyra (Mor Oda)

KAYNAKÇA

Online

https://archive.org/details/alexiad00comn (Erişim Tarihi 29.08.2023)

https://retrospectjournal.com/2022/03/14/anna-komnene-the-struggles-of-a-female-historian-in-medieval-times/ (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

https://sourcebooks.fordham.edu/basis/AnnaComnena-Alexiad.asp (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

http://www.istanbulkadinmuzesi.org/anna-comnena#tn7 (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

http://www.womeninworldhistory.com/heroine5.html (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

https://www.thoughtco.com/anna-comnena-facts-3529667 (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

https://eileenstephenson.com/anna-comnena-europes-first-woman-historian/ (Erişim Tarihi: 28.08.2023)

Makale

Canko, Dilek M., “Bizans Toplumunda Kadın”, Kadın Sorunları Uygulama ve Araştırma Merkezi, y. 7, Ege Üniversitesi Yayınları.