Orta Çağ, genellikle yanlış anlaşılmış ve basmakalıp fikirlerle dolu bir dönemdir. Modern algıda, bu dönem karanlık, geriye dönük ve durağan bir çağ olarak tasvir edilir. Ancak gerçek, çok daha karmaşık ve zengindir.
- Orta Çağ, karanlık ve cahil bir dönem değildi.
Yanlış algı: Orta Çağ, bilimsel ve sanatsal ilerlemenin olmadığı, tamamen durağan ve cahil bir dönemdi. “Karanlık Çağlar” olarak adlandırılan bu dönem, Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla Avrupa’nın kültürel ve bilimsel olarak geri kaldığı bir çağdı.
Gerçek: Bu görüş, özellikle Rönesans dönemindeki düşünürlerin Orta Çağ’ı kötülemesi sonucu oluşmuştur. Karanlık Çağlar” ifadesi, Orta Çağ’ın başlarındaki yazılı kayıtların azlığına dayanarak ortaya atılmış bir kavramdır. Ancak bilim, sanat ve kültür açısından birçok gelişme yaşanmıştır. Örneğin, İslam dünyasında İbn-i Sina (Avicenna) ve El-Harizmi gibi bilim insanları matematik, tıp ve astronomide büyük ilerlemeler kaydettiler. Batı’da ise Thomas Aquinas, antik Yunan felsefesini Hristiyanlıkla bağdaştırarak Batı düşünce dünyasına katkıda bulundu. Aynı zamanda üniversitelerin kurulmaya başlaması da bu döneme rastlar; Oxford (1096) ve Sorbonne (1150) gibi üniversiteler bu dönemde akademik çalışmaların merkezi haline geldi.
- Sadece kilise ve dinin egemen olduğu bir dönem değildi.
Yanlış Algı: Kilisenin mutlak güç olduğu, tüm bilimsel ve felsefi düşüncelerin baskı altında tutulduğu bir dönemdi.
Gerçek: Orta Çağ’da kilisenin büyük bir gücü olsa da, bu dönem tamamen dinî bir baskı altındaki bir dönem olarak tanımlanamaz. Bilim, felsefe ve sanat, bu dönemde kiliseyle paralel olarak gelişmiştir. Örneğin, İslam dünyasında İbn Rüşd (Averroes), antik Yunan filozoflarının eserlerini yorumlayarak Avrupa’ya büyük katkıda bulundu. Aynı dönemde Roger Bacon, deneysel bilim konusunda öncü çalışmalar yapmıştır. Bacon, kilisenin engellerine rağmen optik ve doğa bilimleri üzerine çalışmalarını sürdürdü.
- Orta Çağ’da tüm insanlar ilkel ve geri kalmış değildi.
Yanlış Algı: Orta Çağ halkları teknoloji ve yaşam standartları açısından tamamen ilkel koşullarda yaşıyordu.
Gerçek: Avrupa’daki feodal toplum yapısı ve teknolojik sınırlamalar bu dönemin genel olarak ilkel görüldüğüne dair yanlış bir algı yaratır. Oysa tarım teknolojileri, ticaret ağları ve şehirleşme önemli ölçüde gelişmiştir. Bu dönemde gotik mimari, edebiyat ve müzik büyük atılımlar yaşamıştır. Örneğin, dönen su değirmenleri ve rüzgar değirmenleri gibi teknolojik yenilikler, tarım üretkenliğini artırmıştır. Ayrıca Hanseatik Birliği gibi ticaret ağları, Kuzey Avrupa şehirleri arasında ticaretin büyümesine öncülük etmiştir. Bu dönemde gotik katedraller, sanat ve mühendislik açısından ileri düzeyde inşa edilmiştir; Örneğin: Notre-Dame Katedrali (1163).
- Kadınlar tamamen toplum dışına itilmiş değildi.
Yanlış Algı: Orta Çağ’da kadınlar toplumsal ve siyasi hayattan tamamen soyutlanmıştı.
Gerçek: Orta Çağ’da kadınlar, özellikle soylu kadınlar, siyasi ve ekonomik yaşamda önemli roller oynayabilmişlerdir. Kilisede de rahibeler ve mistik figürler etkin olmuştur. Hatta bazı kadın hükümdarlar ve kraliçeler oldukça güçlü siyasi figürlerdi. Özellikle soylu kadınlar, mülk sahibi olabiliyor ve diplomatik ilişkilerde yer alabiliyordu. Aquitaineli Eleanor, Avrupa tarihinin en güçlü kadın figürlerinden biri olarak Fransa ve İngiltere tahtında etkili olmuştur. Ayrıca, Rahibe Hildegard von Bingen, dönemin mistik ve bilimsel figürlerinden biri olarak felsefe, teoloji ve müzik alanlarında önemli eserler bırakmıştır.
- Sürekli savaşlar ve şiddet dolu bir dönem değildi.
Yanlış Algı: Orta Çağ sürekli savaşların, kaosun ve kanlı çatışmaların olduğu bir dönemdi.
Gerçek: Orta Çağ’da savaşlar ve haçlı seferleri gibi önemli olaylar olmuş olsa da, bu dönem sadece çatışmalardan ibaret değildi. 12. ve 13. Yüzyıllarda uzun barış dönemleri de yaşanmıştır. Ayrıca, ticaret ve şehirlerin büyümesi bu barış ortamında mümkün olmuştur. Orta Çağ şehirlerinin çoğu, özellikle İtalya’daki şehir devletleri, ticaret yollarının kesişim noktalarında yer almış ve kültürel gelişmelere sahne olmuştur.
- Orta Çağ sanatsal bir duraklama dönemi değildi.
Yanlış Algı: Orta Çağ’da sanat ve estetik değerler gerilemiş, yaratıcı üretim neredeyse durma noktasına gelmiştir.
Gerçek: Orta Çağ sanatı, özellikle Romanesk ve Gotik sanat dönemleriyle birlikte büyük gelişmeler göstermiştir. Gotik mimari, 12. yüzyıldan itibaren Avrupa’da yaygınlaşmış ve görkemli katedrallerin inşa edilmesine olanak tanımıştır. Örneğin, Chartres Katedrali (1194), Gotik mimarinin en büyük eserlerinden biridir. Ayrıca, minyatür sanatında ortaya konulan el yazmaları, renk ve detay açısından oldukça zengin eserlerdir.
- Orta Çağ’da sadece Avrupa tarih sahnesinde değildi.
Yanlış Algı: Orta Çağ sadece Avrupa’da gelişen olaylarla sınırlıydı, diğer kıtalar bu dönemde önemsizdi.
Gerçek: Orta Çağ, sadece Avrupa’da değil, aynı zamanda İslam dünyasında, Çin’de ve diğer bölgelerde de büyük kültürel ve bilimsel gelişmelere sahne olmuştur. Genellikle Avrupa tarihine odaklanarak ele alınır, ancak aynı dönemde Asya, Afrika ve Amerika’da da büyük uygarlıklar ve kültürel gelişmeler yaşanıyordu. Örneğin, Çin’de Tang ve Song Hanedanları kağıt para, barut ve matbaa gibi teknolojik yeniliklerin öncüsüydü; İslam dünyasında Abbasiler önemli bilimsel ve kültürel ilerlemeler kaydetti, boyunca astronomi, matematik ve tıpta büyük buluşlar yapıldı. Nitekim Batı ortaçağının yanı sıra Roma’nın çöküşünden sonra 1000 yıl boyunca Bizans’ın görkemi içinde var olmaya devam eden Doğu Roma İmparatorluğu’nun ortaçağı vardır.
- Orta Çağ kimsenin kendi köyünün dışına çıkmaya cesaret edemediği bir dönem değildi.
Yanlış Algı: Orta çağ’da kimse bir yere gitmeye cesaret edemez, kendi köyünde doğar, büyür ve ölürdü.
Gerçek: Bu çağın (Özellikle Marco Polo düşünülürse) büyük yolculukların dönemi olduğu çok iyi bilinir. Orta çağ edebiyatı, efsanevi ayrıntılar açısından zengin olsa da, büyüleyici yolculuk hikâyeleriyle doludur; Vikingler ve İrlandalı keşişler arasında ve tabii İtalya’nın deniz devletlerinde müthiş denizciler vardı.
KAYNAKÇA
Gies, Frances, Gies, Joseph (1990). Life in a Medieval City. Harper Perennial.
Cantor, Norman F. (1993). The Civilization of the Middle Ages. HarperCollins.
Le Goff, Jacques (1984). The Birth of Europe. Blackwell.
Hocaoğlu, D. (2010). Orta Çağ ve Modern Zamanlarda Bilim ve Felsefe. Açılım Kitap.
Eco, U. (1997). Orta Çağ: Barbarlar, Hristiyanlar, Müslümanlar. Alfa Yayıncılık.
İnalcık, H. (2017). Tarihe Düşülen Notlar. Timaş Yayınları.
Sezgin, F. “Orta Çağ’da Bilim ve Teknoloji: İslam Dünyasında Bilimsel Gelişmeler.” İslam Bilim Tarihi Üzerine Seçme Makaleler. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
Ülgen, P. (2022). Orta Çağ Avrupasında Gündelik Yaşam. Yeditepe Yayınevi.
İnalcık, H. “Orta Çağ Avrupa’sında Sosyal Yapı ve Feodalizm.” Tarih ve Toplum Dergisi, 1982.
Kaya, M. “Orta Çağ’da Türk-İslam Dünyasında Bilim ve Felsefe.” İslam Felsefesi Tarihi. İstanbul: Klasik Yayınları, 2002.
Göktaş, H. “Avrupa Orta Çağı’nda Kadınların Toplumsal Rolü.” Türk Tarih Kurumu Belleten Dergisi, Cilt 56, Sayı 214, 1992, ss. 34-45.
Arnold, J. H. “The Myth of the Dark Ages: Medieval Europe in a New Light.” History Today, Cilt 52, Sayı 7, 2002, ss. 25-30.
Sabra, A.I. “Medieval Islamic Science and the Transmission to Europe.” Isis, Cilt 58, Sayı 1, 1967, ss. 223-239.
Bloch, M. “Feudalism in Medieval Europe: Social Structures and Economic Systems.” Annales d’histoire économique et sociale, Cilt 1, Sayı 4, 1930, ss. 25-45.
Power, E. “Women in Medieval Europe: Power and Identity.” The Economic History Review, Cilt 19, Sayı 3, 1949, ss. 41-60.
https://www.nationalgeographic.com/history/article/what-life-in-medieval-europe-was-really-like
Sanat, tarih, arkeoloji ve kültürel deneyim içerir. 